"Τα παλιά τα χρόνια..."

όταν η Άννα ήθελε να πει κάτι για κάτι που έγινε πριν ένα μήνα, πριν μια βδομάδα, πέρσι, έλεγε: "τα παλιά τα χρόνια...".

δεν είναι λοιπόν τόσο παλιά, πράγματα που ειπώθηκαν το 2006 από τον Νίκο Δαπόντε στο 3ήμερο "με τίτλο ΜΥΘΟΙ και ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ στην ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, Σύρος, 16-17-18 Νοεμβρίου, 2006".

Στη σύντομη δεκάλεπτη εισήγηση μου στο «Τριήμερο Παιδείας» που διοργάνωσε η «Επιτροπή πρωτοβουλίας εκπαιδευτικών» (με τίτλο ΜΥΘΟΙ και ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ στην ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, Σύρος, 16-17-18 Νοεμβρίου, 2006) με ενδιαφέρει μόνο μία παράμετρος, αυτή της αξιολόγησης που στοχεύει στον «έλεγχο των εκπαιδευτικών ως ατόμων και της εκπαιδευτικής τους πράξης» (Σολομών, 1998).

Πιο συγκεκριμένα θα ήθελα να αναφερθώ ιδιαίτερα στην εμπειρία μου από την παρακολούθηση δικών μου διδασκαλιών σε τάξεις από τους «Επιθεωρητές». Προτίμησα να παρουσιάσω μια ιστορική αναδρομή αυτής της μορφής αξιολόγησης στον ελλαδικό χώρο την περίοδο 1974 - 1991, μέσα από συγκεκριμένα προσωπικά «περιστατικά» και να αποφύγω τα θεωρητικά σχήματα για την αξιολόγηση.

Στο τέλος, θα κλείσω με τη διατύπωση κάποιων διαισθητικών σκέψεων για την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου, όπως διαμορφώνονται σήμερα, με αφορμή και τη δημοσιοποίηση της έκθεσης της «Επιτροπής σοφών» για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση του ΕΣΥΠ (2006).

Στη διάρκεια της θητείας μου στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (1974 - σήμερα) αξιολογήθηκα μέσα στην τάξη μου από επιθεωρητές - αξιολογητές συνολικά πέντε φορές. Δημοσιοποιώ την εμπειρία μου μια και δεν γνωρίζω άλλες παρόμοιες εκμυστηρεύσεις - δημοσιεύσεις, ίσως γιατί στα γνωστά συνέδρια που πραγματοποιούνται δεν συνηθίζονται οι εμπειρικές εισηγήσεις (που προφανώς εκφράζουν μια προσωπική οπτική γωνία των πραγμάτων και ως εκ τούτου κάτι τέτοιο δεν μπορεί, και δικαίως, να αποτελεί επιστημονική εισήγηση).

Οι πέντε επιθεωρήσεις - αξιολογήσεις

Αξιολόγηση πρώτη (1974-1975)
Στο Αρσάκειο Γυμνάσιο Ψυχικού το 1975, πρώτη χρονιά μετά τη μεταπολίτευση, νεοδιόριστος καθηγητής Φυσικής. Ένα πρωινό, προς το τέλος της Σχολικής χρονιάς ειδοποιήθηκα ότι την τρίτη ώρα θα έρθει στην τάξη μου για να με επιθεωρήσει, όπως λέγαμε τότε, ο Επιθεωρητής ειδικότητας μαθηματικών. Γνώριζα από τις κουβέντες που είχα με τους άλλους συναδέλφους Φυσικούς ότι «οι επιθεωρητές θέλουνε πειράματα», οπότε προετοιμάστηκα καταλλήλως.
Ήρθε, λοιπόν, ο κύριος επιθεωρητής, πρώτη φορά τον έβλεπα, μπήκαμε μαζί στην τάξη. Μάθημα Φυσικής σε καμιά τριανταριά μαθήτριες Δ΄Γυμνασίου (Α΄ Λυκείου σήμερα). Ο αξιολογητής μου καθόταν στο τέλος της αίθουσας, αμίλητος και σοβαρός, παρακολουθούσε και συνεχώς κατέγραφε τα τεκταινόμενα στην τάξη. Χτύπησε το κουδούνι, οι μαθήτριες βγήκαν για διάλλειμα.
Ειλικρινά, δεν θυμάμαι τι ειπώθηκε στο σύντομο διάλογο που είχαμε στο τέλος της διδασκαλίας. Τον χαιρέτησα και αυτό ήτανε. Ποτέ δεν πληροφορήθηκα την Έκθεση αξιολόγησής μου. Υποθέτω πως θα ήταν «καλή» μια και με προσέλαβαν ξανά για την επόμενη σχολική χρονιά.

Αξιολόγηση δεύτερη (1976-1977)
Δημόσιο Σχολείο αυτή τη φορά. Εμπειρίκειο Γυμνάσιο ’νδρου στο τέλος της χρονιάς, την άνοιξη. Ένα βράδυ, κουβεντιάζοντας με τους συναδέλφους, πληροφορήθηκα ότι με το πλοίο της γραμμής έφτασε στο νησί μας ο επιθεωρητής της ειδικότητας των Φυσικών Επιστημών.
Πρωί πρωί, ο Λυκειάρχης μου με ενημέρωσε για την επικείμενη επιθεώρησή μου στο μάθημα της Φυσικής στην Β΄Λυκείου. Η αλήθεια είναι πως είχα λίγο άγχος μια και το συγκεκριμένο μάθημα δεν ευνοούσε μια διδασκαλία με πειράματα παρόλο που το σχολείο μου διέθετε ένα πολύ καλό «Εργαστήριο Φυσικής και Χημείας».
Το σκηνικό επαναλαμβάνεται. Σε μια μικρή αίθουσα είχα απέναντι μου καμιά 25-ριά μαθητές και στην άλλη άκρη της αίθουσας τον επιθεωρητή με το μπλοκάκι του να καταγράφει συνεχώς, αμίλητος και σοβαρός.
Τελείωσε το μάθημα, ο κύριος επιθεωρητής βγαίνει από την αίθουσα και αρχίζει να ανεβαίνει τις σκάλες. Έκπληκτος τον ακολουθούσα και κάποια στιγμή τόλμησα να του πω « Συγνώμη, δεν έχετε να μου πείτε τίποτα για τη διδασκαλία μου;»
Γυρίζει, μου χαμογελάει με νόημα και μου λέει "Νεοδιόριστος δεν είστε κύριε Δαπόντε;"
Ποτέ δεν πληροφορήθηκα για το περιεχόμενο της έκθεσης αξιολόγησής μου. Το μόνο που έμαθα ήταν οι βαθμοί μου.
6 Διδακτικό - επιστημονικό
8 ήθος
6 Διοικητικά κ.λ.π.

Αξιολόγηση Τρίτη (1978 - 1979)
Δημόσιο Σχολείο. Το 12ο Γυμνάσιο Νεάπολης στη Θεσσαλονίκη. Το σχολείο μου βρισκόταν στο πρώην στρατόπεδο Στρεμπενιώτη σε διάσπαρτα, τότε, οικήματα, εξαιτίας του μεγάλου σεισμού της θεσσαλονίκης. Και πάλι στο τέλος της χρονιάς πληροφορήθηκα ότι την επόμενη ημέρα θα έρθει ο επιθεωρητής στο σχολείο μας. Πράγματι, ο Επιθεωρητής ειδικότητας ήρθε στην τάξη μου, κάθισε σε μια καρέκλα στο τέλος της αίθουσας και εγώ έκανα το μάθημα μου. Φεύγοντας, ο κύριος επιθεωρητής μου είπε ότι πήγα πολύ καλά, ότι του άρεσε που έκανα πειράματα επίδειξης στην τάξη μου μια και δεν είχαμε εργαστήριο. Από τη μεριά μου θυμάμαι να του είπα ότι οι συνθήκες είναι δύσκολες στο σχολείο μου, ότι τα όργανα ήταν σε φοριαμούς στο Γραφείο των καθηγητών και ότι αναγκαζόμαστε να τα μεταφέρουμε στις τάξεις μας (σε διαφορετικά κτίρια) σαν τα «άγια των αγίων».
Επιπλέον, του ζήτησα να μου πει κάτι παραπάνω για τη διδασκαλία μου κ.λ.π. αλλά δυστυχώς εκείνος βιαζόταν και έπρεπε να φύγει αμέσως.
Και σ΄ αυτήν την περίπτωση δεν μου γνωστοποιήθηκε ποτέ η έκθεση αξιολόγησης μου αλλά και εγώ δεν την αναζήτησα ποτέ.

Από το 1981 και μετά οι επιθεωρητές καταργήθηκαν από την πολιτεία μετά από την πίεση των εκπαιδευτικών και την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού.
Προσωπικά, οι αξιολογήσεις δεν σταμάτησαν για μένα τουλάχιστον. Το 1989 βρέθηκα ως αποσπασμένος εκπαιδευτικός στο Ευρωπαϊκό Σχολείο Βρυξελών (ένα σχολείο με 3500 μαθητές και 500 καθηγητές από τις 12 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Αξιολόγηση τέταρτη (1988-1999)
Βρυξέλες, Ευρωπαϊκό Σχολείο. Στα μέσα του χειμώνα αυτή τη φορά, έλαβα προσωπική επιστολή από τον ’γγλο Διευθυντή του Σχολείου που μου γνωστοποιούσε ότι την τάδε του μηνός, τάδε ώρα και τάδε μάθημα θα ερχόταν για επιθεώρηση στην τάξη μου. Μια εβδομάδα μετά, πράγματι, μπαίνει στην τάξη μου ο Υποδιευθυντής του σχολείου που ήξερε αρκετά καλά τα ελληνικά.
Είχα μάθημα Φυσικής στην τελευταία τάξη του Λυκείου για τα κύματα και ήμουνα έτοιμος για την τέταρτη αξιολόγηση μου. Προετοίμασα τις απαραίτητες για τη διδασκαλία πειραματικές διατάξεις που το σχολείο διέθετε άφθονες και ενδιαφέρουσες.
Όλα κύλησαν ομαλά, στο τέλος ο υποδιευθυντής με ευχαρίστησε και μου ανακοίνωσε ότι θα λάβω σύντομα την έκθεση αξιολόγησής μου, όπως και πράγματι έγινε.

Αξιολόγηση Πέμπτη (1990-1991)
Το σκηνικό επαναλαμβάνεται με επιθεωρητή αυτή τη φορά τον Έλληνα επόπτη που είχε την έδρα του στη Γερμανία. Όλα πήγαν μια χαρά, έκανα τα πειράματα μου και οι δέκα μαθητές της τάξης μου (προετοιμασία για το Baccalaureat) συμμετείχαν ενεργά.
Τώρα όμως μου έδωσαν το Φύλλο αξιολόγησης, χωρίς βαθμολογία, μια και η αξιολόγηση ήταν περιγραφική. Την κράτησα για το αρχείο μου.

ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΤΙ;
Από τη μεριά της ΟΛΜΕ, τα τελευταία χρόνια τουλάχιστον, κυριαρχεί στα αιτήματα μας το γνωστό «Όχι στην αξιολόγηση» ή «κατάργηση της αξιολόγησης - χειραγώγησης των εκπαιδευτικών». Στις γενικές συνελεύσεις της Α΄ ΕΛΜΕ Κυκλάδων που ανήκω, εδώ και τρία χρόνια, εκφράζω ρητά την αντίθεσή μου σε τέτοιου είδους συνθήματα και διατυπώνω τη σκέψη ότι μας εξυπηρετεί καλύτερα απέναντι στο κοινωνικό σύνολο το «αίτημα»:

Λέμε ΝΑΙ στην αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου ΣΥΝΟΛΙΚΑ (προγραμμάτων σπουδών, σχολικών βιβλίων, εκπαιδευτικού υλικού, αξιολόγηση των μαθητών και των σχολικών μονάδων, και των εκπαιδευτικών) με την προϋπόθεση ότι θα τηρηθούν οι δημοκρατικές διαδικασίες με την απαραίτητη διαφάνεια.

Πριν από λίγους μήνες διάβασα και εγώ, όπως όλοι όσοι ενδιαφέρονται για τα ζητήματα της εκπαίδευσης, την Έκθεση της «Επιτροπής σοφών» για τη Δ/θμια Εκπαίδευση του ΕΣΥΠ (Ιούλιος 2006) και συμφώνησα, τουλάχιστον, στην εισαγωγική θέση για την αξιολόγηση:

«Η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου αποτελεί έννοια πολυδιάστατη και αναφέρεται σε ποικίλες παραμέτρους της εκπαιδευτικής διαδικασίας:
τον εκπαιδευτικό, το μαθητή, το Αναλυτικό Πρόγραμμα, τα διδακτικά υλικά, τη σχολική μονάδα ή και το θεσμό της εκπαίδευσης συνολικά.
Η αποσπασματική αξιολόγηση σε σχέση με κάποιες από τις παραπάνω παραμέτρους δεν επιτρέπει τη συνολική αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου».
Στην ίδια έκθεση, στη συνέχεια, παρουσιάζονται οι τρεις λογικές αξιολόγησης, σύμφωνα με τον Σολομών (1998):
- Η λογική του δημόσιου διοικητικού ελέγχου των εκπαιδευτικών ως ατόμων και της εκπαιδευτικής τους πράξης. Η λογική αυτή πραγματώνεται κυρίως σε συγκεντρωτικά και γραφειοκρατικού-ιεραρχικού τύπου εκπαιδευτικά συστήματα. Η αξιολογική διαδικασία εστιάζει στον εκπαιδευτικό και στοχεύει στον έλεγχο και τη θεραπεία των όποιων δυσλειτουργιών ή παρεκκλίσεων με την έννοια της συμμόρφωσης σε ό,τι εκπορεύεται από την κεντρική διοίκηση. Έτσι, υποστηρίζεται, διασφαλίζεται ο ενιαίος χαρακτήρας της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

- Η λογική της απόδοσης λόγου στον «καταναλωτή» δηλαδή τους γονείς. Πρόκειται για μια αξιολόγηση που βασίζεται στα αποτελέσματα της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τα οποία δημοσιοποιούνται με τη μορφή σταθμισμένων σκορ επίδοσης και ποσοστών, και επιτρέπει στους καταναλωτές-γονείς να ενημερώνονται για την αποτελεσματικότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας και να επιλέγουν ελεύθερα το σχολείο με κριτήριο το παραγόμενο προϊόν. Το αξιολογικό αυτό μοντέλο αντιμετωπίζει το σχολείο ως επιχείρηση, η οποία κερδίζει πελάτες-μαθητές ανάλογα με την αποτελεσματικότητά του.

- Η λογική του αυτοελέγχου με στόχο την ανάπτυξη-βελτίωση του σχολείου με βάση τις δικές του δυνάμεις. Πρόκειται ουσιαστικά για την πραγμάτωση του μοντέλου στης σχολικής αυτοαξιολόγησης της σχολικής μονάδας, καθώς στόχος της αξιολόγησης είναι η αντιμετώπιση από το ίδιο το εκπαιδευτικό ίδρυμα των αδυναμιών του, οπότε φυσική απόληξη της αξιολογικής διαδικασίας είναι ο προγραμματισμός δράσης για βελτίωση.

Στις προτάσεις της επιτροπής σοφών περιλαμβάνονται οι παρακάτω:

- η αξιολόγηση του έργου του εκπαιδευτικού δεν είναι αποσπασματική, αλλά σχετίζεται με τις άλλες παραμέτρους του εκπαιδευτικού συστήματος και
- οι παραπάνω λογικές δεν αποκλείει η μία την άλλη, αλλά δε συγχέονται κατά τη διαδικασία. Επίσης δεχόμαστε ότι ο κύριος στόχος της αξιολόγησης πρέπει να είναι η ανατροφοδότηση μέσω της συνειδητοποίησης των προβλημάτων και των αδυναμιών του εκπαιδευτικού συστήματος. Αλλά για καθένα από τους παραπάνω στόχους να προβλέπεται διαφορετική διαδικασία.

Μόλις διάβασα ότι για να γίνουν όλα αυτά θα πρέπει να γίνει αυτό ή εκείνο ή το άλλο σκέφθηκα ότι με τη μείωση των δαπανών για τη παιδεία φέτος μαζί με τις γνωστές αδυναμίες και ανεπάρκειες της διοίκησης, κάτι τέτοιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη. Αν το τολμήσουν, με τα σημερινά δεδομένα αυτό που τελικά θα γίνει δεν θα είναι παρά μια «καρικατούρα αξιολόγησης».
Στις γνωστές κατά καιρούς δηλώσεις υπευθύνων ή μη, ότι δηλαδή οι εκπαιδευτικοί δεν θέλουν την αξιολόγηση, εμείς θα μπορούσαμε να τους πούμε απλά ότι

«Το ΥΠΕΠΘ φοβάται την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου».

Αν τελικά υιοθετήσουν τη λογική της αξιολόγησης μόνο του εκπαιδευτικού ως ατόμου τότε σύμφωνα με το Σολωμόν (1998) και την Επιτροπή σοφών (2006) θα πρόκειται για « λογική που πραγματώνεται κυρίως σε συγκεντρωτικά και γραφειοκρατικού-ιεραρχικού τύπου εκπαιδευτικά συστήματα».

"2014!!!!  ήρθε η ώρα της εφαρμογής, γιατί κοστίζει λιγότερο.."

Cooper